UNIVERZITET U TUZLI
Akademija dramskih umjetnosti
(pozorište, film, radio i TV)
studijski odsjek PRODUKCIJA


SEMINARSKI RAD
iz nastavnog predmeta
Menadžment u kulturi II


Tema rada
Networking i umjetničke mreže u Evropi


Nastavnik:
dr. sc. Darko Lukić

Saradnik:
mr. Hazim Begagić, asistent

Tuzla, Maj 2008. god

UVOD

Neke riječi ulaze u upotrebu uz određene pojave, iako im ne prethodi
mnogo teorijskog razmišljanja. Ponekad su one istinski adekvatne, a ponekad samo prikrivaju odsustvo sadržaja i istinske, nove ideje.

U ovom seminarskom radu ćemo se upoznati sa terminom «mreža» u kulturi i umjetnosti, te sa pojmom «networking» kao važnom osobinom
dobrog poslovanja svakog menadžera u nekoj kulturnoj instituciji.

MREŽA

Riječ «mreža» jedna je od riječi koja je nedavno ušla u modu i koristi se u svim mogućim okolnostima, čak i onda kada je preciznije reći udruženje, krug ili grupa. Kada pričamo o mrežama, treba istaći da ih danas u Evropi ima više od 500, i to samo na području kulture i umjetnosti.
Postavlja se pitanje: Da li je to poslijedica potražnje, potrebe i neophodnosti?, ili je termin «mreža» samo novi gadžet za umjetnike, umjetničke menadžere i medijske praktičare.
Zato je jako važno da se definiše šta je mreža, a šta je recimo međunarodna organizacija, grupa, krug ili udruženje?

Mrežu možemo definisati kao poseban tip povezivanja koji spaja elemente, tj. pojedince, grupe ili organizacije, koji se nazivaju čvorovima mreže. Komunikacija se odvija pomoću kanala kojima se prenose poruke, koje šalju ili primaju pojedini članovi te mreže.

Mrežu treba razlikovati od tržišta i neke utemeljene organizacije. Dok je u slučaju tržišta odnos između učesnika povremen, tj. prestaje kada bude obavljen akt razmjene, u organizaciji su ti odnosi trajni.
Ono što razlikuje mreže od organizacija jeste odsustvo autoriteta koji riješava sukobe među pojedinim elementima organizacije.
Isto tako, tržište nosi veliki rizik, dok uključivanje u neku organizaciju nosi manju mjeru rizika, ali pri tom raste nivo heteronomije, tj. zavisnosti od drugih elemenata.



Mreža na nivou modela predstavlja funkcionalni kompromis između tržišta i organizacije povećavajući pozitivne i smanjujući negativne osobine i jednog i drugog.

Postoji nekoliko ciljeva kada se stvara mreža. Ona je najčešće odgovor na neophodnost međusobne pomoći, potrebu razbijanja izolacije, uspostavljanja kontakta, te formulisanja zajedničke akcije.

MREŽA

RAZMJENA INFORMACIJA I PROGRAMA

PODSTICANJE UZAJAMNOG POŠTOVANJA RAZLIČITOSTI

PODSTICAJ PARTNERSKIM ODNOSIMA I PODRŠKA PROJEKTIMA
(LOBIRANJE)

NARUČIVANJE I OMOGUĆAVANJE ISTRAŽIVANJA

ORGANIZOVANJE SKUPOVA I SEMINARA

ŠTAMPANJE PUBLIKACIJA I BILTENA


RAZMJENA INFORMACIJA I PROGRAMA


U početku je to često samo krug kolega i pojedinaca koji su mnogo motivisani da rade zajedno. Međutim, ubrzo svi oni od mreže očekuju da ona postane:

sistem (platforma) za razmjenu i sticanje stavova, razmišljanja i ideja;
informacioni centar;


sektorsko udruženje koje omogućava kooperaciju sa drugim sličnim formama, bilo da su u pitanju mreže ili udruženja;
sistem koji štiti ili promoviše zajedničke interese članova (lobi prema političkoj sferi, javnoj sferi, profesionalnim i obrazovnim institucijama...);
«kišobran organizacija» koja pokriva različite institucije koje imaju isti ili sličan cilj.

Iako ustanove u mreži imaju zajedničke ciljeve i interese, one često ne dijele viziju, stil, senzibilitet i posvećenost zadacima. Minimalni broj preduslova za uspješno funkcionisanje mreže jeste uspostavljanje klime saradnje i otvorenosti iz njihovih stavova u odnosu na neka pitanja.
Znači mreža nije koalicija institucija sa različitim osnovnim ciljem, koje se udružuju dok ne ostvare neki zajednički, najčešće sporedni cilj.

Mreža takođe ima osobinu strukutrisanja koja omogućava da se povezivanje između članica odvija različitom brzinom i intenzitetom, te da pretpostavlja razne kvalitete međusobnih odnosa.

Norma uzajamnosti zasnovana na povjerenju jednih u druge je bitna odluka mreže, te se zato može govoriti i o zajedničkom moralu mreže kao minimalnoj pretpostavci njenog postojanja.

Što se tiče funkcija mreže, mogu se izdvojiti 3 funkcije, a to su:
učenje novih vještina i sticanje znanja
sticanje priznanja i statusa
adaptibilnost na neočekivane promjene


2.1 Uč2.2 enje novih vještina i sticanje znanja

Mreže podstiču učenje novih vješina i sticanje znanja zato što omogućavaju veću raznolikost u istraživanju okoline, što je najveća njihova prednost u odnosu na neke organizacije. U isto vrijeme, mreže omogućavaju sticanje bogatijih i složenijih informacija nego što je to slučaj sa onima koje stiže putem tržišta.
Mreže to čine na dva načina:
mreže ohrabruju brzu razmjenu znanja, do koga su samostalno došli; pojedini njeni elementi, koji su svojevrsni rezervoari znanja (mreže služe kao informacioni kanali);
mreže podstiču inovativnu sintezu znanja koje se kvalitativno razlikuje od onog koje već postoji u pojedinim elementima mreže.

Na taj način mreža postaje središte omogućava inoviranje, a ne samo puki kanal njegove razmjene. To bi moglo da se nazove sinergističkim kvalitetom mreže.

2.3 Sticanje priznanja i statusa


Ako je jedan od članova mreže visokopriznat, onda se i na druge članove mreže odnosi to priznanje. To je jako važno ako je određeni član mreže nedavno započeo sa radom pa jedva da zna za njega. Onda ga već samo pripadanje mreži pozitivno legitimiše.
To donosi velike koristi svakom članu mreže počevši od povećane mogućnosti opstanka, preko punije organizacionog razvoja, sve do omogućavanja sticanja većih prihoda.

Istraživanja su pokazala da su pozitivni efekti pripadanja mreži posebno značajni u zemljama tranzicije u kojima pripadanje nekoj mreži predstavlja važnu informaciju za sve one koji žele da uspostave duži kontakt sa pojedinim subjektom, iako njegova neposredna okolina sama po sebi ne ulijeva neko povjerenje.

Takvi efekti mreže mogu se demonstrirati na primjeru Asocijacije nezavisnih elektronskih medija (ANEM), odnosno uloge radija B(2)-92.
Poznato je da ta radio stanica pored informativne ima i jednu od vodećih kulturnih uloga. Prema tome, međunarodni prestiž radija B(2)-92 preliva na druge članice mreže koje su uglavnom lokalnog značaja.


2.4 Adaptibilnost na neocekivane promjene

Jedna od važnih prednosti koje donosi pripadanje mreži jeste povećana prilagodljivost na neočekivane promjene. Mreža, naime, omogućuje bogatiju komunikaciju sa širom sredinom, nego što bi to bio slučaj sa izolovanom organizacijom. Na primjer: FIAT, podgorički međunarodni festival alternativnih pozorišta održan je za vrijeme NATO bombardovanja. FIAT se nije odvijao u Podgorici, već u gradovima iz kojih je trebalo da dođu pozorišta, tj. učesnici festivala.
To je bilo moguće jer je FIAT član međunarodne mreže alternativnih pozorišta.

Topološka istraživanja mreža ukazuju i na njene različite kvantitativne aspekte, tj. govori se o različitom stepenu dostupnosti, gustine i dominacije mreže. Osim toga, istraživanje odnosa među članovima mreže uključuje i saznanja o učestalosti, trajanju i značaju tih odnosa za postojanje, opstanak i razvoj pojedinog člana mreže.

Dolazimo do zaključka da je mreža egalitarna samo na nivou modela, dok empirijski oblici participacije u mreži mogu biti i drugačije oblikovani.
U početku mreža je obično rudimentarna, tj. mreža ljudi koji dijele slična interesovanja. Ubrzo, mreža počinje da pokriva šire područje.

3. RAZVOJNE STRATEGIJE MREŽA

Razvojne strategije mreža podrazumjevaju nekoliko faza:
faza učvršćivanja povjerenja;
širenje broja članova (prioritet broju ili kvalifikovanosti članica);
osmišljavanje formalnih i neformalnih unutrašnjih struktura;
stimulisanje razvoja institucija u regionima i zemljama u kojima mreža nema adekvatne potencijalne članice.

Mreže kulture dobrim dijelom reprodukuju odlike globalnog komunikacijskog sistema koji je izrazito asimetričan. Postoji unutrašnja povezanost između razvijenosti ekonomske produkcione moći i kulturnog kapaciteta društva. To je sigurno naš hendikep – socijalnu okolinu kulturnih mreža predstavlja informatičko društvo, a njegova društvena osnova jeste dualni (informatički) grad.

Ako se razmišlja u kategorijama prostora – ekonomskog i političkog podjednako, od dualnog i informatičkog društva, mi smo kao zemlja jako daleko. Ali ako se razmišlja u kategorijama tokova, gdje mreže zapravo i pripadaju, onda su nam izgledi mnogo bolji.

Najveći broj mreža iz oblasti kulture u Evropi iskazuju osnovne vrijednosti kao: humanizam, interkulturalizam, ljudska prava, a posebno prava na kulturu i etiku kulturnih radnika (umjetnika i umjetničkih menadžera).

4. EVROPSKE MREŽE

Najpoznatije mreže u oblasti kulture u Evropi su:
IETM (Neformalni evropski pozorišni susret);
EFAH (Evropski forum za umjetnost i kulturnu baštinu);
ENCATC (Evropska mreža fakulteta i centara za obrazovanje menadžera u kulturi);
AMARC (Asocijacija slobodnih radio stanica).

Sve te mreže, osim što razmjenjuju informacije o radu putem biltena, interneta itd., organizuju i posebne projekte u vidu savjetovanja, kongresa, kurseva i seminara.
Pored toga u okviru mreža organizuju se i brojna partnerstva među članicama. Tako, na primjer, u okviru ENCATC-a postoje dvije Erazmus podmreže koje obuhvataju po pet fakulteta iz zemalja Evropske unije, čiji studenti slobodno prelaze sa fakulteta na fakultet u toku četvorogodišnjeg školovanja.

Posebne mogućnosti pruža razvoj Panevropske kulturne mreže. Toj mreži kulturnih i umjetničkih institucija i pojedinaca priključilo se nekoliko mreža iz različitih zemalja.
Članovi evropske umjetničke računarske mreže su:
ARTNET links (Amsterdam);
Europe Jazz Network (Ravena);
ART link UK (London);
GreenNet (London);
KuKoNet (Berlin).

Povezano je oko 1000 kulturnih i umjetničkih institucija i pojedinaca iz Evrope. Planira se povezivanje i sa drugim mrežama kao što su: ARTCOM Electronics (San Francisco); ArtsNet (Sidney); Arts Wire (Seatlle); US Institute for Theatre Technology (Chicago) i KultNet (München).

Priključak na mrežu kulturnih i umjetničkih institucija znači jeftinu i brzu vezu sa svijetom. Za cijenu lokalnog telefonskog razgovora uspostavlja se veza sa svjetskim kulturno-umjetničkim institucijama i ostvaruje se niz do sada nepostojećih mogućnosti.

5. ZAKLJUČAK

U dosadašnjem radu mreže su doprinjele identifikaciji brojnih problema u kulturnom životu Evrope, nedostataka u domenu kulturne politike, profesionalnog rada u kulturi, a posebno u domenu međunarodne saradnje.

Sa stanovništva kulturnog menadžmenta može se reći da su mreže mnogo doprinjele priznavanju zanimanja menadžera kako na nacionalnom, tako i na internacionalnom planu, posebno ističući značaj permanentnog usavršavanja menadžera u različitim zanimanjima u kojima se ova profesija može pojaviti (menadžer mreže, medijator, agent za sponzorstvo itd.).

LITERATURA

Milena Dragičević Šešić i Branimir Stojković
«KULTURA; Menadžment, Animacija, Marketing»
Izdavačka kuća CLIO Beograd, 2003.

Jahic Vedran